Ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν υπήρξε απλώς ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας. Υπήρξε η ιερή μορφή που ανέλαβε να μετατρέψει έναν λαό επαναστατημένο και καθημαγμένο σε σύγχρονο Κράτος. Θυσίασε τη λαμπρή του καριέρα στην Ευρώπη, την περιουσία του και τελικά την ίδια του τη ζωή, προκειμένου να θεμελιώσει την ελευθερία της Πατρίδας.
1. Η Καταγωγή και η Πρώιμη Δράση (1776–1808)
Γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 10 Φεβρουαρίου 1776, γόνος αριστοκρατικής οικογένειας. Σπούδασε Ιατρική και Νομική στην Πάντοβα της Ιταλίας, αλλά η καρδιά του ανήκε πάντα στον Ελληνισμό.
-
Η Επτάνησος Πολιτεία: Σε νεαρή ηλικία, ανέλαβε τη διοίκηση της Επτανήσου Πολιτείας, του πρώτου αυτόνομου ελληνικού κράτους μετά την Άλωση. Εκεί έδειξε τα πρώτα δείγματα της διοικητικής του ιδιοφυΐας, οργανώνοντας την παιδεία και τη διοίκηση με γνώμονα το εθνικό συμφέρον.
2. Η Διπλωματική Κυριαρχία στην Ευρώπη (1809–1827)
Ο Καποδίστριας διέπρεψε στη Ρωσική Αυτοκρατορία, φτάνοντας στο αξίωμα του Υπουργού Εξωτερικών του Τσάρου Αλέξανδρου Α’. Ωστόσο, ουδέποτε λησμόνησε την καταγωγή του.
-
Υπέρ του Γένους: Χρησιμοποίησε τη θέση του για να προωθήσει τα ελληνικά δίκαια στις ευρωπαϊκές αυλές. Αρνήθηκε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας κρίνοντας ότι οι συνθήκες δεν ήταν ώριμες, αλλά όταν ξέσπασε η Επανάσταση του 1821, παραιτήθηκε από το ρωσικό αξίωμα για να μην έρθει σε σύγκρουση με τη συνείδησή του, στηρίζοντας ηθικά και υλικά τον Αγώνα.
3. Η Κάθοδος στην Ελλάδα: Η Μεγάλη Θυσία (1828)
Τον Ιανουάριο του 1828, ο Καποδίστριας αποβιβάζεται στο Ναύπλιο και στη συνέχεια στην Αίγινα. Η εικόνα που αντικρίζει είναι αποκαρδιωτική: ερείπια, πείνα, εμφύλιες διαμάχες και ανυπαρξία κράτους.
-
Η Άρνηση Μισθού: Σε μια πράξη μοναδικού πατριωτικού ήθους, αρνήθηκε να λάβει τον κρατικό μισθό, δηλώνοντας πως δεν αντέχει να ζει με πολυτέλεια όταν «τα παιδιά του» (ο ελληνικός λαός) πεινούν. Διέθεσε όλη την προσωπική του περιουσία για τις ανάγκες του κράτους.
“Εφ’ όσον τα ιδιαίτερα εισοδήματά μου αρκούν διά να ζήσω, αρνούμαι να εγγίσω μέχρι και του οβολού τα δημόσια χρήματα, ενώ ευρισκόμεθα εις το μέσον ερειπίων και ανθρώπων βυθισμένων εις εσχάτην πενίαν.”
4. Το Τιτάνιο Έργο της Ανασυγκρότησης
Μέσα σε μόλις τρία χρόνια και οκτώ μήνες, ο Καποδίστριας δημιούργησε κράτος από το μηδέν:
-
Σύνορα και Ανεξαρτησία: Με τη διπλωματική του δεινότητα, πέτυχε την επέκταση των συνόρων της Ελλάδας και την αναγνώρισή της ως ανεξάρτητου (και όχι φόρου υποτελούς) κράτους.
-
Στρατός: Οργάνωσε τα άτακτα σώματα των αγωνιστών σε Τακτικό Στρατό, ιδρύοντας τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, εξασφαλίζοντας την εθνική κυριαρχία.
-
Παιδεία και Πρόνοια: Ίδρυσε το Ορφανοτροφείο της Αίγινας για τα ορφανά του πολέμου, αλληλοδιδακτικά σχολεία και γεωργικές σχολές, πιστεύοντας ότι η παιδεία είναι το θεμέλιο της ελευθερίας.
-
Οικονομία: Εισήγαγε την καλλιέργεια της πατάτας (με το γνωστό τέχνασμα φύλαξης για να την κάνει ελκυστική), έκοψε εθνικό νόμισμα (τον Φοίνικα) και προσπάθησε να μοιράσει γη στους ακτήμονες αγωνιστές.
5. Το Μαρτυρικό Τέλος (1831)
Η προσπάθειά του να πατάξει το τοπικιστικό κατεστημένο και τους κοτζαμπάσηδες, προκειμένου να δημιουργήσει ένα σύγχρονο κράτος δικαίου, δημιούργησε εχθρούς.
-
Η Δολοφονία: Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, το χέρι του αδελφοκτόνου διχασμού (οι Μαυρομιχαλαίοι) έκοψε το νήμα της ζωής του Κυβερνήτη.
6. Η Εθνική Κληρονομιά
Ο Ιωάννης Καποδίστριας παραμένει στη συλλογική μνήμη ως ο «Άγιος της Πολιτικής». Ήταν ο ηγέτης που αγάπησε την Ελλάδα περισσότερο από τον εαυτό του. Η δολοφονία του θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως η μεγαλύτερη συμφορά του νεοσύστατου κράτους, καθώς ανέκοψε την πορεία της χώρας προς τον εκσυγχρονισμό και την πραγματική ανεξαρτησία.