Η Παιδεία ως Θεμέλιο της Ελευθερίας: Το «Φως» του Καποδίστρια
Ο Κυβερνήτης παρέλαβε μια χώρα ερειπωμένη, όπου η πλειοψηφία του λαού ήταν αναλφάβητη. Με πενιχρά μέσα, αλλά με τεράστιο όραμα, έθεσε τις βάσεις της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης.
1. Τα Αλληλοδιδακτικά Σχολεία: Η «Επανάσταση» της Γνώσης
Επειδή δεν υπήρχαν χρήματα για πολλούς δασκάλους, ο Καποδίστριας εισήγαγε και γενίκευσε την Αλληλοδιδακτική Μέθοδο.
- Πώς λειτουργούσε: Ο δάσκαλος δίδασκε τους πιο προχωρημένους μαθητές (τους λεγόμενους «πρωτόσχολους») και αυτοί με τη σειρά τους μάθαιναν γράμματα στους μικρότερους.
- Το Αποτέλεσμα: Με ελάχιστο κόστος, χιλιάδες ελληνόπουλα έμαθαν γραφή, ανάγνωση και αριθμητική σε χρόνο ρεκόρ. Μέσα σε τρία χρόνια λειτούργησαν πάνω από 100 τέτοια σχολεία με 9.000 μαθητές.
2. Το Κεντρικόν Σχολείον (Αίγινα): Το Πρώτο Πανεπιστήμιο
Στην Αίγινα ίδρυσε το «Κεντρικόν Σχολείον», το οποίο προοριζόταν για τους αριστούχους αποφοίτους των αλληλοδιδακτικών.
- Σκοπός: Να βγάλει τους μελλοντικούς δασκάλους και τους πρώτους κρατικούς λειτουργούς.
- Το Πρόγραμμα: Διδάσκονταν αρχαία ελληνικά, μαθηματικά, ιστορία, αλλά και ξένες γλώσσες. Στόχος του ήταν να δημιουργήσει την πνευματική ηγεσία του τόπου.
3. Επαγγελματική και Τεχνική Εκπαίδευση
Ο Καποδίστριας ήταν ρεαλιστής. Ήξερε ότι η Ελλάδα για να ορθοποδήσει έπρεπε να παράγει. Δεν ήθελε μόνο λόγιους, ήθελε και καταρτισμένους επαγγελματίες.
- Η Γεωργική Σχολή της Τίρυνθας: Ίδρυσε την πρώτη Γεωργική Σχολή (1829) για να μάθουν οι Έλληνες αγρότες νέες καλλιέργειες και σύγχρονες μεθόδους, ξεφεύγοντας από τις πρωτόγονες πρακτικές της Τουρκοκρατίας.
- Τεχνικές Σχολές: Στο Ορφανοτροφείο της Αίγινας λειτούργησαν σχολές για τέχνες όπως η τυπογραφία, η ωρολογοποιία, η βιβλιοδεσία και η ξυλουργική.
4. Η Μέριμνα για τα Κορίτσια
Σε μια εποχή που η γυναίκα ήταν περιθωριοποιημένη, ο Καποδίστριας έδειξε το προοδευτικό του πνεύμα. Ενθάρρυνε τη φοίτηση των κοριτσιών στα σχολεία και στήριξε το έργο της Αμερικανίδας ιεραποστόλου Μπέτυ Χιλλ στην Αθήνα για την ίδρυση Παρθεναγωγείου, λέγοντας ότι «η μόρφωση της μητέρας είναι η μόρφωση του Έθνους».
5. Η Εκκλησιαστική Παιδεία
Ίδρυσε την Εκκλησιαστική Σχολή στον Πόρο, με σκοπό να μορφώσει τον κλήρο. Πίστευε ότι οι ιερείς έπρεπε να είναι μορφωμένοι για να καθοδηγούν σωστά τον λαό και να μην είναι θύματα δεισιδαιμονιών.
Το Παράδειγμα προς Μίμηση
Ο Ιωάννης Καποδίστριας αφιέρωνε ώρες επισκεπτόμενος τα σχολεία. Συχνά έμπαινε στις τάξεις, εξέταζε ο ίδιος τους μαθητές και τους μοίραζε βραβεία (βιβλία ή εικόνες) για να τους ενθαρρύνει.
“Χρέος μας είναι να ρίξωμεν εις την γην τον σπόρον. Ο χρόνος και ο Θεός θα φέρουν την άνοιξιν.”
Η φράση αυτή συνοψίζει το εκπαιδευτικό του έργο. Ο Καποδίστριας έσπειρε τη γνώση στα χαλάσματα, και εμείς σήμερα θερίζουμε τους καρπούς της ελευθερίας.